Zaległy urlop wypoczynkowy

Czytelnicy proszą o wyjaśnienie kwestii wykorzystania przez pracownika zaległego urlopu.

Zgodnie z przepisami kodeksu pracy pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Celem urlopu jest zapewnienie pracownikowi wypoczynku, dlatego nie może on zrzec się tego prawa ani przenieść go na inną osobę lub żądać ekwiwalentu pieniężnego. Udzielanie urlopu powinno odbywać się zgodnie z wcześniej ustalonym planem urlopów lub na wniosek pracownika. Pracodawca nie ma obowiązku zawiadamiać pracownika o terminie urlopu wypoczynkowego, jeżeli plan urlopów został podany do wiadomości pracownika w sposób przyjęty w danym zakładzie pracy. Natomiast nieudzielenie pracownikowi urlopu w roku kalendarzowym, w którym on przysługuje, jest wykroczeniem pracodawcy przeciwko prawom pracownika. Jednak pracownik z różnych przyczyn może nie wykorzystać zaległego urlopu wypoczynkowego w danym roku i wówczas pracodawca jest zobowiązany do udzielenia mu tego urlopu do końca pierwszego kwartału kolejnego roku. Niewykorzystanie przez pracownika urlopu wypoczynkowego w danym roku kalendarzowym lub w pierwszym kwartale roku następnego nie powoduje utraty prawa do tego urlopu. Należy jednak pamiętać, że prawo to przedawnia się z upływem 3 lat, licząc od końca roku, w którym urlop powinien być wykorzystany.
Zasadniczo pracodawca nie może zmusić pracownika do wykorzystania zaległego urlopu wypoczynkowego, ale są od tej zasady wyjątki. W okresie wypowiedzenia umowy o pracę pracodawca może nakazać pracownikowi wykorzystanie zaległego urlopu w całości oraz urlopu bieżącego w wymiarze proporcjonalnym. W tej sytuacji nie jest potrzebna zgoda pracownika. Jeżeli w okresie wypowiedzenia umowy o pracę wykorzystanie zaległego urlopu wypoczynkowego w całości jest niemożliwe, wówczas pracodawca ma obowiązek wypłacić pracownikowi ekwiwalent za urlop.
Dla przypomnienia podaję, że pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy. Wymiar pierwszego urlopu to 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym. Okres pracy wymagany do nabycia prawa do urlopu wypoczynkowego może obejmować pracę u poprzedniego pracodawcy, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy. Okres pracy liczy się od dnia nawiązania stosunku pracy
(określonego w umowie) do dnia zakończenia stosunku pracy.
Ponadto wyjaśniam, że wymiar urlopu wypoczynkowego uzależniony jest od ogólnego stażu pracy, do którego wlicza się okresy ukończonej przez pracownika nauki. Jeżeli pracownik zatrudniony jest krócej niż 10 lat, przysługuje mu 20 dni urlopu wypoczynkowego. Natomiast, gdy pracownik zatrudniony jest co najmniej 10 lat, wówczas wymiar urlopu wynosi 26 dni.