Kuszenie

„Jezus przebywał w Duchu Świętym na pustyni czterdzieści dni, gdzie był kuszony przez diabła” (Łk 4, 1-2)

Należy odróżnić dwie koncepcje, które mogą być sformułowane w oparciu o to samo pojęcie. Z jednej strony jest to kuszenie w ścisłym znaczeniu, które zakłada uwiedzenie i nakłanianie do zła. Z drugiej: kuszenie-próba, które ma zweryfikować prawdziwość wiary. Do pierwszej zaliczyć można na przykład bunt Izraela na pustyni, który prowokuje Boga swym niedowiarstwem i nieufnością. W drugim przypadku natomiast działać może sam Bóg, który bada wierność Abrahama, każąc mu złożyć ofiarę z syna Izajasza, lub Hioba, pogrążając go w ciemnej otchłani cierpienia. Analogiczna jest sytuacja prześladowania pierwszych chrześcijan postrzeganego jako tygiel, w którym następuje weryfikacja i oczyszczenie.

W tym świetle wezwanie z Ojcze nasz – „nie wódź nas na pokuszenie” zyskuje podwójne znaczenie: „wyzwól nas od czasu próby, wspierając nas” albo „nie pozwól, byśmy ulegli szatańskiej pokusie”. Kuszenie, którego doświadczył Jezus, jest wyraźnie powiązane z działaniem diabła: „był kuszony przez diabła” (Łk 4, 2; por. Mt 4, 1). Jest oczywiste, że to opowiadanie może być owocem wyłącznie bezpośredniego historycznego świadectwa Jezusa, ponieważ trudno sobie wyobrazić, by pierwotna wspólnota chrześcijańska „wymyśliła” historię, w której Pan znalazłby się w mocy szatana, był przenoszony z miejsca na miejsce i poddawany prowokacji.

Tymczasem to doświadczenie Jezusa jest kapitalne dla potwierdzenia Jego prawdziwego człowieczeństwa. Kuszenie jest bowiem sposobem weryfikacji wolności i wyborów oraz decyzji ludzkiej woli. Kuszony Chrystus objawia, że Jego człowieczeństwo jest pełne, naznaczone fundamentalnym elementem, jakim jest wolność. Kierowanie się wolną wolą podlega zewnętrznym presjom (np. fascynacji władzą, bogactwem, sukcesem, co widać w trzech scenach opowiadania Mateusza i Łukasza), ale jej rozwój jest całkowicie wewnętrzny. W opowiadaniu o kuszeniu Chrystusa jesteśmy jednak świadkami symbolicznego i „dramatycznego” sposobu ukazania konfliktu sumienia, który Chrystus oczywiście rozwiązuje poprzez całkowite przylgnięcie do planu Ojca.

Chrystus jest nie tylko zewnętrznie rzucany w różne miejsca, również wewnętrznie jest popychany przez kusiciela do wyboru dróg alternatywnych w stosunku do misji wyznaczonej Mu przez Ojca: mesjanizmu społecznego (chleb), cudotwórczego (cud upadku ze świątyni bez uszczerbku), politycznego (królestwa świata). Jednak te przykłady możliwych dróg są właściwe rodzajowi narracyjno-dramatycznemu. Inaczej mówiąc, Jezus, powierzając swe wewnętrzne, ludzkie i historyczne doświadczenie apostołom – którzy potem opowiedzą o nim ewangelistom – opisał je na sposób semicki, w trzech symbolicznych aktach, których treść jest realna i stanowi rzeczywisty przedmiot przeżytego i przezwyciężonego przez Niego kuszenia.

Dla większej precyzji opowiadanie zbudowane jest w oparciu o przeciwstawienie cytatów biblijnych (przytaczane są fragmenty z Księgi Powtórzonego Prawa i Psalmu 91), gdzie szatan przybiera pozę niemal rabina egzegety, napotykając na zdecydowaną i systematyczną replikę ze strony rabina Jezusa. Niemniej najistotniejszy pozostaje wymiar teologiczny: autobiograficzne przeżycie Jezusa nie jest opowiedziane jako fakt, który ma zaciekawić, ale interpretowany jest jego głęboki sens, tak że u Marka pojawia się zaledwie jedno krótkie zdanie, ukazujące Jezusa jako nowego Adama nieulegającego pokusie i żyjącego „ze zwierzętami” w pokoju i harmonii (1, 12-13). Kuszony Chrystus jest więc znakiem solidarności z naszym człowieczeństwem, ale także zwycięstwa nad pokusą przez wolny i świadomy wybór przylgnięcia i posłuszeństwa Bożej woli.

Pinakiel - w opowiadaniu o kuszeniu Jezusa mowa jest o tym, że został On przeniesiony przez szatana na pterúghion świątyni jerozolimskiej. Ten grecki termin oznacza „małe skrzydło lub pióro” i wskazuje na coś wystającego i zawieszonego. Prawdopodobnie chodziło o południowo-wschodni narożnik,  górujący nad doliną Cedronu.

Kippur - to hebrajskie słowo oznacza „zadośćuczynienie” i określa uroczystość pokutną do dziś drogą hebrajskiej tradycji, która w doniosłej liturgii ma oczyścić wspólnotę z jej grzechów. Jest ona opisana w 16 rozdz. Księgi Kapłańskiej i zawiera między innymi rytualne nałożenie win ludu na kozła, który zostaje następnie wygnany z osady na pustynię, wyrażając symboliczne i rzeczywiste zgładzenie grzechów i przebaczenie.